A skąd Chalcarz?

Ciekawi mnie pochodzenie mojego nazwiska Chalcarz. Będę wdzięczny za informacje, gdyż nie bardzo chce mi się wierzyć w domysły znajomych, jakoby miało ono pochodzić z niemieckiego. Tym bardziej nie podoba mi się pomysł jakobym był potomkiem mołdawskich górali, których któryś z królów przygnał, by zasiedlić Tatry (a tę wersję forsuje jeden z kolegów). W akcie desperacji pragnę się zwrócić o pomoc do Pana, jako że często i z wielką przyjemnością czytam "Poczet nazwisk polskich". Będę zobowiązany, jeżeli wskaże mi Pan gdzie, taki początkujący badacz swoich korzeni jak ja, może szukać informacji o pochodzeniu.

Panie Piotrze, rzeczywiście trudno ustalić prosty źródłosłów nazwiska, który wyjaśni jego pochodzenie i zarazem wywoła sugestię genealogiczną. Najprawdopodobniej nazwisko pochodzi od imion złożonych typu Chwalimir, Chwalisław, od czasownika chwalić lub rzeczownika chwała. Osobiście śladów mołdawskich tu nie widzę, natomiast podejrzewam, że nazwisko dawno temu przeszło  modyfikację wskutek upraszczającego, jak chce K. Rymut, północnopolskiego przejścia grupy spółgłoskowej chw- w ch- (np. Chwalczewicz w Chalczewicz). Także nieliczna frekwencja nazwiska (tylko 167) wskazywałaby na rodzimą modyfikację fonetyczną. Natomiast, aby zacząć dochodzenie genealogiczne proponuję oprzeć się na jakimś przystępnym poradniku (np. „Poszukiwanie przodków. Genealogia dla każdego” Małgorzaty Nowaczyk, Warszawa 2005 albo „Poradnik genealoga amatora” Rafała T. Prinke, Poznań 2006).

Biegun, biegus...

Zwracam się z prośbą, pisze Czytelnik, o pomoc przy ustaleniu pochodzenia nazwiska Bigda. Mój ojciec pochodzi z okolic Łomży, i tyle wiem. Mam wrażenie że nie jest to typowo polskie nazwisko. Czy np. wiązanie z nim nazwisk takich jak Segda, Linda jest właściwym kluczem?

Szanowny Panie, nazwisko pochodzi od czasownika biegać. Biegun lub biegus to stare określania biegacza, zaś źródła wskazują, że nazwiska takie, jak Bigda, Bigdanowicz, Bigdon, Bigdoń, Bigdowski wywodzą się z jednej wspólnej podstawy słowotwórczej. Mimo podobieństwa morfologicznego wskazane w pytaniu trzy nazwiska nie są ze sobą powiązane. Pańskiego nazwiska używa obecnie ok. 495 Polaków.

Od piasty lub piastowania

Od dłuższego czasu zbierałem się do napisania do Pana z zapytaniem o pochodzenie nazwiska, pisze Czytelnik. Moje nazwisko Piaścik najczęściej występuje w północno-wschodniej Polsce, ale instynkt coś mi mówi, że może mieć początek gdzieś na południu ze względu na końcówkę –ik, na Śląsku dość często występującą, hmm, może na Słowacji? Nazwisko może pochodzić od słowa piastować?

Nazwisko jest polskie, powstało od piasty, czyli „głowy koła” lub mitologicznego Piasta kołodzieja, ale może też od - co zresztą sam Pan podpowiada - od czasownika piastować? Piaścik zatem to ten, którego trzeba było długo piastować. Czy nie ładne? Ładne. Trzeba by trochę poszperać w metrykach. Przyrostek -ik nie jest specyficzny dla Śląska (prędzej -ok), zwykle wskazuje na formę zdrobniałą. Obecnie 1016 Polaków nosi to nazwisko.

Potomkowie Sintera

Od czasu gdy buduję drzewo genealogiczne swojej rodziny, poszukuję źródeł, z których wywodzi się nazwisko Zientara lub Ziętara, pisze Czytelnik. Z przekazów rodzinnych wynika, że mój przodek przywędrował około 1800 roku z Węgier i osiedlił się na Górnym Śląsku. Czy to może znaczyć że nazwisko Zientara lub Ziętara ma korzenie węgierskie? Piszę Zientara lub Ziętara, bo możliwe jest przekłamanie, polegające na zamianie w pisowni -en na -ę i odwrotnie. Tego typu błędy urzędnicze zdarzają się też obecnie i przez nieuwagę mogą pozostać na zawsze.

Zdarza się, że sprawy pozornie proste wcale takimi nie są. Czy nazwisko wraz z Pańskim przodkiem mogło przywędrować z Węgier?  Mogło, ale to nie znaczy, że ma węgierskie pochodzenie. Niekoniecznie też powstało wskutek pomyłki osoby wpisującej nazwisko do ksiąg metrykalnych. Owszem, takich przypadków jest wiele, ale warto każdy z nich rozpatrzyć oddzielnie.  
Według K. Rymuta nazwisko powstało od niemieckiej nazwy osobowej Sinter, ta zaś od starego, germańskiego imienia złożonego Sindhari. W polszczyźnie z tej ścieżki etymologicznej pochodzi szereg nazwisk takich jak powyższe oraz (m.in.): Syntysz, Zentar, Zinter, Zientarski,  Zientarzewski, Ziętera, Żentarski, a nawet Rzentara i Dziętara.  W zasobie współczesnym znajdujemy 1491 nazwisk Zientara.

Jończy z Juńczykiem

Czy mógłby Pan znaleźć jakieś informacje na temat nazwiska Jończy – napisał Czytelnik. [...] Podejrzewamy, że nazwisko te pochodzi od słów joński, Jonowie...
Krótko później inny Czytelnik zapytał o podobne nazwisko: Od dawna już zastanawiałem się nad pochodzeniem swojego nazwiska. Jest ono dość rzadkie jako Juńczyk i częściej występujące jako Jończyk, ale myślę, że oba te nazwiska mają wspólne pochodzenie. Niedawno odkryłem, że istnieje herb, który nazywa się Juńczyk. Odkrycie to skłoniło mnie do dalszych poszukiwań i dotarłem do paru ciekawych informacji (również w Internecie). Jedna z nich to taka, że nazwisko to pochodzi od nazwy, jaką używano określając młode byki.

Podobieństwo nazwisk (w cytowanych wyżej formach) jest uderzające, choć etymologicznie wcale niejednorodne. Nazwiska mająca za podstawę Joń-  wywodzą się od imienia Jan. Jończa, Jończak, Jończyk, Jońko, Jonoś i wiele innych są formami odimiennymi i nie pochodzą od nazwy greckiego porządku architektonicznego, choć szkoda, bo brzmią tak podobnie.
Inaczej jest z herbowym Juńczykiem, który pochodzi od „nie poświadczonego przez słowniki” (jak pisze K. Rymut) przymiotnika juny, czyli młody (w rosyjskim junyj – młody). Stąd pochodzi też junak, oznaczający odważnego młodzieńca. Junosza to młodożeniec, pan młody. Junocha – panna. Gwarowo juniec (także XIV-wieczna forma joniec) rzeczywiście oznaczał byczka, albo młodego wołu, zaś słowem junc określano byka. W zasobie mamy 391 nazwisk Jończy i 145 Juńczyk.