Nazwiska od zmarszczek

Nazwisko Merło, które nosi zaledwie ok. 30 Polaków, ma bardzo ciekawe pochodzenie. Marlić się oznaczało kiedyś ‘marszczyć (dostawać zmarszczek)’. Po staropolsku marlicą (merlicą) nazywano skórę padłej owcy, oczywiście skojarzenie z wyrazem mrzeć, zmarł nie jest przypadkowe. Zaskakująco sporo nazwisk powstało z tego źródła, także np. formy: Morlo, Merle, Myrła, Mirlak i ok. 40 innych.

Błyszczące nazwisko

Kmita, choć nazwisk sporo, bo 2402, to pochodzenie nazwiska jasne nie jest. Po raz pierwszy notowane w 1350, ale rodowód ma wcześniejszy, bo prasłowiański. Istotny jest trop w języku czeskim, gdzie słowo kmen oznacza ‘ród, plemię, pokolenie’. Kazimierz Rymut wskazuje czasownik (też czeski) kmitati ‘błyszczeć’ i takiż rzeczownik kmit ‘błysk’. Nazwisko nie ma nic wspólnego z kmieciem, który to wyraz pochodzi z łacińskiego comites (comes),  co znaczyło pierwotnie ‘towarzysz’.

Telenazwiska

Do uwag na temat nazwiska Telehojna (zob. poprzedni wpis) warto dodać, że nazwisk z elementem Tele- mamy więcej.  Są to np. Telc, Telcz, Telczykowski, Telczyński, Telec, Telech, Telechiewicz, Telechon, Telechoń, Telechowicz, Telechowiec, Telechowski, Telechun, Telecki (jest jeszcze kilkadziesiąt innych). Wszystkie pochodzą z tych samych źródeł, którymi mogą być niemiecka nazwa osobowa Tell, ukraiński (tel'a) bądź czeski (tele) rzeczownik pospolity oznaczający cielę. Warto dodać, że te źródła nie wykluczają się, tzn. jedno z nazwisk może pochodzić np. od Tell, inne od tele.
Wszystkie te nazwiska są rzadkie, nosi je od paru do kilkudziesięciu osób.

Cielę i choina

Proszę o ustalenie znaczenia nazwiska Telehojna. Ojciec pochodził ze Stanisławowa. W akcie urodzenia on jak i jego rodzice mieli wpisaną narodowość polską, wyznanie rzymsko-katolickie. Mówił, że rodzina wywodzi się z Węgier.

Nie ma dającej się jednoznacznie wskazać podstawy słowotwórczej dla tego nazwiska, musimy zatem założyć, iż jest to złożenie Tele i Hojna. Pierwszy człon nazwiska może pochodzić z języka niemieckiego (od nazwy osobowej Tell), ukraińskiego tel'a albo czeskiego tele ‘cielę’. Może też wywodzić się od rosyjskiego słowa telega, oznaczającego prosty wóz gospodarski. Sugestie kresowe są tym silniejsze, że pobrzmiewają w imionach Telesfor czy Telimon. Część druga może pochodzić od rzeczownika pospolitego choina, czyli ‘sosna’, które występowało także w postaci z dźwięcznym [h] (wtedy było pisane przez samo h). W zasobie nazwisk współcześnie używanych występuje  5 razy.

Gallus z Galii

Proszę o przybliżenie mi etymologii nazwiska Gałaszek, pisze Czytelnik. Rodzina pochodzi z południowej części Górnego Śląska, ale na podobnie brzmiące nazwisko natknąłem się u  Czechów.

Rodowód nazwiska to średniowieczne imię Gallus, pochodzące od nazwy etnicznej Gal. Oznaczała ona kogoś, kto przywędrował z Galii, to znaczy krainy historycznej w Europie Zachodniej, obecnie obejmującej tereny Francji, Belgii i północnych Włoch.
Niektóre nazwiska z elementem Gał-, np. Gałaj, Gałuszka, mogą mieć źródłosłów w dawnych nazwach osobowych na Gal-, Gał-, które z kolei mogą pochodzić od wyrazów pospolitych typu:  galas, gałuch, gałka.