Golibroda?

Objaśniając etymologię nazwiska Bralczyk, K. Rymut wskazuje podstawę słowotwórczą bra-, jak w czasowniku brać, lub brat, jak w imionach złożonych typu Bratumił. Z kolei L. Tomczak w Słowniku odapelatywnych nazwisk Polaków podpowiada inną ewentualność: staropolski rzeczownik brala, czyli broda. Trzeba jednak pamiętać, że czasownik brać w staropolszczyźnie miał szerszy zakres semantyczny i znaczył także: unosić, porywać (pisze o tym W. Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego).  Nazwisko Bral notowane było już w 1459, zaś sufiks -czyk, właściwy dla deminutywów, czyli zdrobnień, sugerowałby pochodzenie odrzeczownikowe i odzawodowe zarazem (por. kominiarczyk, młynarczyk, pisarczyk, psiarczyk).

Skarżyński?

Nazwisko Cejrowski powstało od niemieckiego czasownika zeihen «oskarżać, obwiniać», który dał początek rzeczownikowi zeiher, czyli «oskarżyciel». Jest to, jak podaje Edward Breza, rdzeń indoeuropejski, a więc bardzo stary. Spolszczony pod względem fonetycznym (cejer), utworzył nazwisko „niby to szlacheckie’. Najwięcej Cejrowskich mieszka w Starogardzie Gdańskim, Gdańsku, Świeciu, Gdyni.

-isz

Interesuje mnie, pisze Czytelniczka, pochodzenie nazwiska moich przodków – Grzebisz. Interesuje mnie źródłosłów nazwiska oraz czy przyrostek -isz może wskazywać na żydowskie korzenie? Byłoby to ogromne zaskoczenie dla mnie i jednocześnie ironia losu, ponieważ rodzina nie kryje swoich antysemickich przekonań. B.

Droga Pani, nazwisko pochodzi od podstawy grzeb-, jak w czasowniku grzebać, lub rzeczownikach grzebień, grzebło. Sufiks -isz nie ma nic wspólnego z żydostwem. Spółgłoska [sz], od schyłku średniowiecza wymawiana twardo, wskazywała na formę zdrobniałą. Prof. K. Rymut daje takie przykłady zdrobnień: Brodzisław – Brodzisz, Fabian – Fabisz. A zatem pochodzenie nazwiska stare i rdzennie polskie.

Fryderyk Fiderkiewicz

Fiderkiewicz to nazwisko odimienne, powstałe od Fryderyka, obecnego w polszczyźnie od XIII wieku. Jak pisze K. Rymut, w średniowieczu występowało w licznych wariantach fonetycznych: Frydrych, Fryderych, Fryderyk, Fredryk, ale także jako Biedrzych. Genetycznie niemieckie. W użyciu pozostaje 56 takich nazwisk (ok 1/3 osób noszących je mieszka w Warszawie).

Od hajduków

Mam 94 lata, pisze pan Mieczysław Ajdukiewicz z Krynicy Zdroju. Mój pradziad, który mieszkał gdzieś na Wileńszczyźnie i nosił przydomek Ejduk. Dowiedziałem się o tym w 1936 roku. Pradziad brał udział w powstaniu listopadowym i gdy groziło mu aresztowanie, zbiegł do zaboru austriackiego, w okolice Ropczyc. Dziś pytają mnie wnuki, a ja nie mogę wiele im wytłumaczyć…

Szanowny Panie,
zarówno przydomek (Ejduk), jak i nazwisko wywodzą się od hajduka, żołnierza piechoty węgierskiej, lekko zbrojnego piechura. Możliwe też pochodzenie od sługi dworskiego, ubranego w strój węgierski. W staropolszczyźnie w użyciu było wiele znaczeń tego słowa: ‘pachołek, policjant, rabuś’, ale także: ‘gajowy, dozorca i taniec góralski’. Od hajduka, pochodzi rzeczownik hajduczenie, czyli ‘bycie hajdukiem, sługą’. Z kolei czasownik hajduczyć znaczył ‘tańczyć hajduka’. W zasobie nazwisk współcześnie używanych znajdujemy 114 form Ajdukiewicz i 5 samodzielnie istniejących form Ejduk (ale również 18 Ejdukiewicz).