Od Artemidy

Nazwisko Artiuch wyróżnia się bardzo piękną, oryginalną proweniencją, bo wywodzi się od imion Artemi, Artemij, używanych od czasów średniowiecza na Kresach Wschodnich. Imię to (w obu formach) pochodzi od greckiego imienia Arthémios, a to od greckiej bogini łowów i przyrody Artemis, czyli Artemidy. W zasobie 51 nazwisk Artiuch.

Augustus i potomkowie

Nazwisk od łacińskiego przydomka Augustus jest około 60. Imiona są 2: August i Augustyn, przy czym to drugie było i jest o wiele popularniejsze. Nic więc dziwnego, że nazwiska od podstawy Augustyn są powszechniejsze. Najczęściej występuje forma Augustyniak (ponad 14 tys. użytkowników), następnie Augustyn (ponad 7 tys.) i Augustynowicz (ok. 3 tys.). Potem jest forma Augustowski – od nazwy miejscowej Augustów (a ta od króla Zygmunta Augusta).
Na 7. miejscu mamy znane od połowy XIV wieku nazwisko August (nosi je ok. 350 osób).

Święty, boski, uświęcony?

Augustajtys, Augustajtis to litewskiego pochodzenia nazwiska od imienia August. To zaś pochodzi od łacińskiego przydomka Augustus, a ten następnie od przymiotnika augustus ‘święty, boski, uświęcony’. W Polsce nazwisko to notowane jest już w XIV stuleciu, tu zaś mamy do czynienia z formą używaną na ziemiach litewskich. Znajdujemy 48 nazwisk Augustajtys i 15 Augustajtis, przy czym zdecydowana większość Polaków o tej godności mieszka na Suwalszczyźnie.

Czteroosobowe nazwiska

Nazywam się Żagałkowicz – pisze Czytelnik, zaznaczając, że jest jedną z czterech osób o tym nazwisku. Ciekawi mnie – pisze następnie – czy w Polsce są inne nazwiska tak rzadkie. 

Nazwisko pochodzi od nazwy piły do drewna, czyli żagi. Niewątpliwie któryś z Pańskich przodków trudnił się w lesie ścinaniem drzew, a może piły takie wytwarzał. Nazwiska rzadkie, noszone przez kilka, kilkanaście osób zdecydowanie przeważają wśród nazwisk Polaków, np. nazwisk, które noszą tylko 4 osoby jest około 13 tysięcy.

Nita od nity

Rzeczownik nita, od którego pochodzi jedno z polskich nazwisk, funkcjonował w dawnej polszczyźnie przynajmniej w pięciu znaczeniach: 1. Ćwiek łączący metale. 2. Cyna do lutowania. 3. Blaszka złota albo srebrna. 4. Nica. 5. Nici kręcone (w gwarze) (podaję za Słownikiem odapelatywnych nazwisk Polaków Lucyny Tomczyk)”. W Słowniku języka polskiego (wyd. 2 z 1857 r.) Samuela Bogumiła Lindego znajdujemy też odniesienie  do niemieckiego słowa der Nietnagel, czyli ‘gwoźdź, który u drugiego końca się zanituje’. Nitabla to inaczej ‘gruby gwóźdź’, albo ‘ćwiek’. Linde nie wymienia wyrazu nita. W gwarze istniał też czasownik nitować w znaczeniu ‘wymiotować’.
Dziś nazwisko Nita nosi 2064 Polaków.