Kirmuciowie z Kruszynian

Skąd się wzięło nazwisko Kirmuć? Z tego co wiem, osoby je noszące mieszkają głównie w województwie podlaskim.  Jeszcze kilkadziesiąt lat temu zamieszkiwali niemal wyłącznie wieś Kruszyniany położoną tuż przy granicy z Białorusią.
Piotr z Białegostoku

Na pierwszy rzut ucha i oka źródłosłów tego rzadkiego nazwiska (w zasobie występuje jedynie 48 razy) prowadzi ku XV-wiecznemu kiermaszowi (odpustowi).  To od tego rzeczownika pochodzą nazwiska takie, jak Kierma, Kiermuć, Kirma. Ale z drugiej strony podstawa kir- (kyr-)jest ewidentnie tatarska i oznacza liczebnik czterdzieści, co może potwierdzać, że godność ta, podobnie jak nasze stare Kruszyniany, naprawdę nosi w sobie przeszłość tatarską.

Szurgot w surducie

Surgota, rzadkie nazwisko, prawdopodobnie pochodzące od rzeczownika surgut, jak dawniej mawiano na surdut. Ale możliwe jest też inne wyjaśnienie, mianowicie od czasownika szurgać, szurgotać (szurać), od czego pochodzą nazwiska takie, jak: Surga, Surgot, Szurgot. W gwarze szurgot to oberwaniec.
W zasobie mamy 27 nazwisk Surgota.

Najkrótszy kij do pliszki

Plizga – tak nazywał się trzeci, najkrótszy kij używany w zabawie zwanej pliszka. Tak przynajmniej dowodzi Lucyna Tomczak w Słowniku odapelatywnych* nazwisk Polaków. Tę niejasną informację autorka zaczerpnęła ze „Słownika gwar polskich” Jana Karłowicza z 1906 roku („Do tej zabawy potrzebne są chłopcom trzy kije. Dwa mają po łokciu długości, a jeden najmniejszy wielkości piędzi”), co zapewne tłumaczy, że nie ma już nikogo, kto potrafiłby zasady tej gry wyjaśnić. W zasobie znajdujemy dziś 656 takich nazwisk.
* Tzn. pochodzących od wyrazów pospolitych.

Mozarscy

Nazwisko Mozarski wywodzi się ze średniowiecznej niemczyzny, w której kluczowe tu słowo moser oznaczało moździerz, lub też od słowa mozer, jak nazywano rodzaj bębna. W użyciu pozostaje tylko 7 takich nazwisk, głównie w Białostockiem. Są też noszone przez pojedyncze osoby nazwiska Mozerowski, Mozera, Mozar.

Od Izaaka do Izaka

Ciekawi mnie pochodzenie nazwiska Izak – pisze Czytelnik – pisanego przez „z” i jedno „a”, co jest przyczyną pomyłek w instytucjach wykorzystujących dane osobowe. Pierwsza myśl, jaka się nasuwa, to zasymilowane imię żydowskie. Czy jest trafna?

Tak, Izak to spolonizowane nazwisko pochodzące od starotestamentowego imienia Izaak (pisanego też w dawnej polszczyźnie Isak, Isaak, Hisak, Icak). I nie znajduję innych tropów, które odpowiedź moją zagęściłyby innymi podpowiedziami. W zasobie 338 nazwisk. Najwięcej Izaków mieszka w Warszawie, Stargardzie Szczecińskim i Tarnowie.