Od nalewania

Nalewaj to nazwisko odczasownikowe, powstało od nalewać. Możliwe też pochodzenie od  nalewaja, nazwy naczynia, z którego nalewano. Nalewajkiem zwano stronnika kościoła greckiego. W zasobie 440 nazwiska, które są szczególnie często spotykane w Ostrowcu Świętokrzyskim i rejonie Poznania, Gniezna, Mogilna, Inowrocławia.

Od górala do Górala

Góral to nazwa mieszkańca gór. I stąd nazwisko: od rzeczownika góra, góry, czyli miejsca pochodzenia. Nazwa grupy etnicznej, która poprzez przezwisko utrwaliła się w nazwisku. Warto też pamiętać o homonimach. Góralem nazywano także posła (deputowanego), kapelusz typu góralskiego, rodzaj tańca, zaś w gwarze krakowskiej i Galicji zachodniej określano tak... łotra i złodzieja. Nazwisko to nosi ok 8 tys. Polaków, najwięcej mieszka ich w Warszawie (ok. 400), zaskakujące jednak, że w o wiele mniejszym Węgrowie mieszka ok. 300 osób o tym nazwisku.

Nazwiska od zmarszczek

Nazwisko Merło, które nosi zaledwie ok. 30 Polaków, ma bardzo ciekawe pochodzenie. Marlić się oznaczało kiedyś ‘marszczyć (dostawać zmarszczek)’. Po staropolsku marlicą (merlicą) nazywano skórę padłej owcy, oczywiście skojarzenie z wyrazem mrzeć, zmarł nie jest przypadkowe. Zaskakująco sporo nazwisk powstało z tego źródła, także np. formy: Morlo, Merle, Myrła, Mirlak i ok. 40 innych.

Błyszczące nazwisko

Kmita, choć nazwisk sporo, bo 2402, to pochodzenie nazwiska jasne nie jest. Po raz pierwszy notowane w 1350, ale rodowód ma wcześniejszy, bo prasłowiański. Istotny jest trop w języku czeskim, gdzie słowo kmen oznacza ‘ród, plemię, pokolenie’. Kazimierz Rymut wskazuje czasownik (też czeski) kmitati ‘błyszczeć’ i takiż rzeczownik kmit ‘błysk’. Nazwisko nie ma nic wspólnego z kmieciem, który to wyraz pochodzi z łacińskiego comites (comes),  co znaczyło pierwotnie ‘towarzysz’.

Telenazwiska

Do uwag na temat nazwiska Telehojna (zob. poprzedni wpis) warto dodać, że nazwisk z elementem Tele- mamy więcej.  Są to np. Telc, Telcz, Telczykowski, Telczyński, Telec, Telech, Telechiewicz, Telechon, Telechoń, Telechowicz, Telechowiec, Telechowski, Telechun, Telecki (jest jeszcze kilkadziesiąt innych). Wszystkie pochodzą z tych samych źródeł, którymi mogą być niemiecka nazwa osobowa Tell, ukraiński (tel'a) bądź czeski (tele) rzeczownik pospolity oznaczający cielę. Warto dodać, że te źródła nie wykluczają się, tzn. jedno z nazwisk może pochodzić np. od Tell, inne od tele.
Wszystkie te nazwiska są rzadkie, nosi je od paru do kilkudziesięciu osób.