piątek, 21 grudnia 2012

Ran, rano, raniec...

Według zapamiętanej opinii mojego stryja Aleksandra Ranieckiego – pisze Czytelnik – nazwisko to pochodzi od wsi Ranie, gdzieś na Podlasiu. Inne informacje wywodzą to nazwisko od rańca, jak nazywano niegdyś żołnierski plecak? Są też opinie, że dawniej nazywaliśmy się Raniccy, ale przodkowie zmienili nazwisko na Raniecki…

Prof. Kazimierz Rymut wywodzi etymologię Pańskiego nazwiska od nazwy miejscowej w Małopolsce – Renice. To ona miała dać początek nazwiskom takim, jak Ranicki, Renicki, Raniecki. Inni badacze z kolei wskazują, że możliwe jest pochodzenie tego nazwiska od niemieckich form Rinc, Rintz, Rync (E. Breza).
Tak, ma Pan rację, być może u początków nazwiska legło zapożyczone z języka rosyjskiego słowo raniec (tornister), ale równie dobrze mogła to być stara forma rodzimego rzeczownika rano – ranie, do dziś funkcjonująca jako zaranie, (gwiazda) zaranna. Jest wreszcie w języku polskim postać apelatywna, pospolita, czyli rzeczownik ran/rany, oznaczający człowieka rannego, skaleczonego, owrzodzonego. Ranem w staropolszczyźnie określano siniaka (L. Tomczak). Tropów jest więc kilka, warto by zatem oddać się badaniom genealogicznym, które sprawę przesądziłyby definitywnie. Obecnie w Polsce nazwiska tego używa 63 rodaków.

piątek, 14 grudnia 2012

Radziwonik

Nazwisko to nie pozwala na ustalenie jednoznacznego tropu etymologicznego. Może pochodzić od litewskiej nazwy osobowej Radvilas, wywodzącej się od czasowników rāsti (znaleźć) i viltis (ufać, mieć nadzieję). Ale równie dobrze może pochodzić od radivila, czyli znajdy. Prawdopodobny jest też ślad odimienny, od imion Radosław, Radomir. Może też od rad ‘zadowolony’, rada, radzić? W zasobie znajdujemy jedynie 51 takich nazwisk.

piątek, 7 grudnia 2012

Za lasem

Zagozda to nazwisko powstałe ze złożenia przyimka za- z rzeczownikiem gozd – las, gaj. Zatem zagozda to ktoś mieszkający za lasem. Ale w gwarze istniało słowo zagostka (w języku rosyjskim – zagozdka) oznaczające „kołek żelazny lub drewniany wtykany w końce osi, by z nich koła nie pospadały”. W zasobie PESEL mamy 771 takich nazwisk.

piątek, 30 listopada 2012

Ten, który szybko biega?

Sztybor jest nazwiskiem o rodowodzie niemieckim, bezpośrednio wywodzi się od nazwy osobowej Stieber, ta zaś od średniowiecznego stieben, co znaczyło ‘szybko biegać, wzniecać kurz’. W użyciu jest 80 takich nazwisk. Stieberów jest 60.

piątek, 23 listopada 2012

Od Artemidy

Nazwisko Artiuch wyróżnia się bardzo piękną, oryginalną proweniencją, bo wywodzi się od imion Artemi, Artemij, używanych od czasów średniowiecza na Kresach Wschodnich. Imię to (w obu formach) pochodzi od greckiego imienia Arthémios, a to od greckiej bogini łowów i przyrody Artemis, czyli Artemidy. W zasobie 51 nazwisk Artiuch.