Dumny Hardej

Hardej to nazwisko odprzymiotnikowe od hardy, czyli «dumny, pyszny, wyniosły, zuchwały». W XVI wieku człowiek hardy to «ktoś ogarnięty szlachetną dumą, ktoś wspaniały, wzniosły» (W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego).  W dialektach mawiano tak o kimś kłótliwym, groźnym. W zasobie  202 nazwiska.

Od Śreniawy

Spisuję historię mojej rodziny, która wywodzi się od przodka o nazwisku Srzeniawski. Jest to nazwisko wymieniane w dwóch herbarzach polskich, a pochodzi prawdopodobnie od szlacheckiego herbu Szreniawa. (...) Czy żyją jeszcze w Polsce jakieś osoby noszące to nazwisko?

Możemy przyjąć, iż nazwisko jest od nazwy herbu Śreniawa lub Śrzeniewita (czy może raczej od zawołania herbowego Śrzeniawa!), choć są wskazania, by potraktować je również jako odmiejscowe, od nazwy miejscowości Szreniawa pod Poznaniem lub Śrzeniawa pod Krakowem. Jest też lewy dopływ Wisły o tej nazwie. Herb jest XIV-wieczny i przedstawia rzekę w kształcie litery S z krzyżem złotym w polu czerwonym. Używany początkowo w Małopolsce, później – po unii horodelskiej – znany też na Litwie. Był znakiem wielkich rodów m.in. Kmitów, Potockich, Lubomirskich i Stadnickich.  K. Rymut podaje grupę starych, XV-wiecznych nazwisk typu: Śreniawa, Śrzeniawa, Śrzeniewa, Śrzyniawa jako ewentualnie pochodzące od dwóch powyższych źródłosłowów. Istniały też nazwiska bez nagłosowej palatalizacji (Ś-): Sreniawa, Srzeniawa, Sreniawski. W zasobie nazwisk współcześnie używanych nie ma dziś formy Srzeniawski, czyli nie ma już nikogo, kto nosiłby tę godność, jakże artykulacyjnie trudną.

Har- a nasze nazwiska

Nazwisk o podstawie har- znamy niemało. Jest omówione w poprzednim tekście Haraf, są też m.in. Har, Hara, Harach, Haran, Harań, Harek, Harewicz, Harewski, Haro, Harola, Haros, Harewicz, Harewski, Harów, Harra, Harus, Harut, Hary. Od nich sporo nazwisk pochodnych. Tylko od Haran powstało z 10 nazwisk, np. Haranek, Haranus. Niektóre mają dodatkowe cechy gwarowe, np. przyrostek jak w Harok.

Skąd Haraf?

Szanowny Panie, pisze Pani Dorota, czy cokolwiek wiadomo Panu o nazwisku Haraf? W Internecie nie znalazłam nic poza informacją że nazwisko to wywodzi się prawdopodobnie z Węgier bądź Rumunii. To ustaliłam w Jastrzębi k. Tarnowa,  skąd pochodzą krewni.

Pani Doroto,
Słownik etymologiczno-historyczny Nazwiska Polaków K. Rymuta sugeruje pochodzenie od podstawy har-, jak w gwarowym rzeczowniku hara «podła wódka, bimber», albo «dół na kartofle». Inne możliwe źródło to nazwa osobowa Harasym, ale jest możliwy również import z języków, jakie Pani podpowiada (można do nich dodać niemiecki). W zasobie jest dziś 430 takich nazwisk.

Węgrzy z Ukrainy

Uchroński – najprawdopodobniej nazwisko to wywodzi się od nazwy narodowości, Węgra. Taką XIV-wieczną proweniencję, wywiedzioną poprzez fonetykę ukraińską, wskazuje K. Rymut, zaś spora grupa nazwisk typu Uhrynowicz, Uchorczak, Uchyra, Uchroń (występują zwykle w wariantach z „ch” i „h”) także  wspiera to prawdopodobieństwo. W zasobie 283 nazwiska.