Nazwiska jak miesiące

Od późnego średniowiecza funkcjonują w zbiorze nazwisk polskich nazwiska utworzone od nazw miesięcy. Są to zatem jedne z najstarszych nazwisk i na pewno poprawią samopoczucie ich właścicieli, nie podejrzewających, jak chlubna genealogia tkwi w pozornie banalnych nazwiskach, takich jak Styczeń czy Lipiec. Ciekawie jednak układa się częstość ich występowania, tak jakby język dokładnie odwzorował kulturową wartość nazwiska.
Najwięcej jest Majów, potem Kwietniów, Grudniów i Lipców.

Można o tym przeczytać więcej w książce Skąd się wzięło moje nazwisko.

Chlebek

Podstawowym pokarmem człowieka, i to od 12 tysięcy lat, jest chleb. Co interesujące, nie ma w zasobie nazwisk polskich formy podstawowej. Istnieje za to kilkadziesiąt form pochodnych od rzeczownika chleb, notowanych w dokumentach już od roku 1400, zaś najpopularniejszym pozostaje nazwisko Chlebek (noszą je 963 osoby). Czy w tym ujmującym zdrobnieniu nie czuć ciepła, smaku i zapachu właśnie upieczonego chleba?

Piecuch?

Nazwisko Domalążek pochodzi od rzeczownika dom, a to prowadzi do domownika. U Stefana Reczka w Podręcznym słowniku dawnej polszczyzny znajdujemy pochodną nazwę Domalegaj, czyli ‘piecuch’. Większego domatora bodaj już nie znano. Proweniencja zacna, bo XIV-wieczna. Dziś jest jeszcze 86 takich nazwisk.

Skąd nazwisko Mrożek?

Nazwisko to pochodzi od słów mróz, mrozić. Stąd wywodzą się także także nazwy osobowe  tworzone od imion staropolskich i gwarowych, np. Jamroz i Jamroży (mogą one też pochodzić od imienia Ambroży). Ten mechanizm widoczny jest we wszystkich językach słowiańskich. 2312 Polaków tak się nazywa. Wśród nich jest znakomity pisarz Sławomir Mrożek.

Bohaterowie literaccy są wśród nas (2)

Umiał Wyspiański kreować postacie magiczne, umiał… Wesele jest tego przykładem najlepszym, a przykład Wernyhory – niezwykle sugestywnym. Ten ukraiński lirnik i wizjoner, rzecznik ugody polsko-ukraińskiej, stał się kluczową postacią dla także Joachima Lelewela, Seweryna Goszczyńskiego, Lucjana Siemieńskiego, Juliusza Słowackiego, Wacława Sieroszewskiego. Jest jedną z najwyrazistszych postaci polskiego symbolizmu. Uwieczniony na obrazie przez Matejkę i na wawelskim witrażu przez Wyspiańskiego. Trwa także w czterech nazwiskach obecnie używanych.