Jończy z Juńczykiem

Czy mógłby Pan znaleźć jakieś informacje na temat nazwiska Jończy – napisał Czytelnik. [...] Podejrzewamy, że nazwisko te pochodzi od słów joński, Jonowie...
Krótko później inny Czytelnik zapytał o podobne nazwisko: Od dawna już zastanawiałem się nad pochodzeniem swojego nazwiska. Jest ono dość rzadkie jako Juńczyk i częściej występujące jako Jończyk, ale myślę, że oba te nazwiska mają wspólne pochodzenie. Niedawno odkryłem, że istnieje herb, który nazywa się Juńczyk. Odkrycie to skłoniło mnie do dalszych poszukiwań i dotarłem do paru ciekawych informacji (również w Internecie). Jedna z nich to taka, że nazwisko to pochodzi od nazwy, jaką używano określając młode byki.

Podobieństwo nazwisk (w cytowanych wyżej formach) jest uderzające, choć etymologicznie wcale niejednorodne. Nazwiska mająca za podstawę Joń-  wywodzą się od imienia Jan. Jończa, Jończak, Jończyk, Jońko, Jonoś i wiele innych są formami odimiennymi i nie pochodzą od nazwy greckiego porządku architektonicznego, choć szkoda, bo brzmią tak podobnie.
Inaczej jest z herbowym Juńczykiem, który pochodzi od „nie poświadczonego przez słowniki” (jak pisze K. Rymut) przymiotnika juny, czyli młody (w rosyjskim junyj – młody). Stąd pochodzi też junak, oznaczający odważnego młodzieńca. Junosza to młodożeniec, pan młody. Junocha – panna. Gwarowo juniec (także XIV-wieczna forma joniec) rzeczywiście oznaczał byczka, albo młodego wołu, zaś słowem junc określano byka. W zasobie mamy 391 nazwisk Jończy i 145 Juńczyk.

Łomot i nazwiska

Skąd pochodzi nazwisko Lomott? Forma Łomot niewątpliwie wywodzi się od rzeczownika pospolitego łomot (huk, łoskot), ale w niniejszej formie, charakterystycznej dla języka niemieckiego, wskazuje na modyfikację regionalną pomorską lub śląską. Współcześnie w użyciu pozostaje 21 nazwisk Lomott (połowa mieszka w Piszu), 115 Łomot (głównie w Makowie Mazowieckim) i 8 Łomott (w Lubinie i Łodzi).

Natan z drewutni

Nazwiska Natoń, Natoński wywodzą się od biblijnego imienia Natan o etymologii hebrajskiej (pierwotnie znaczyło ‘on (tzn. Bóg) dał’) albo staropolskiego słowa natoń, czyli drewutnia, miejsce składania drewna. „Wierzysko, miejsce gdzie drwa chowają, natoń też zową” czytamy w XVI-wiecznym słowniku Jana Mączyńskiego. Natońskich jest 200, najliczniejsi są w Łańcucie, Natoniów 23, najwięcej w Chrzanowie.

Nazwisko z szałasu?

Od zawsze tata utwierdzał mnie w przekonaniu, że nasze nazwisko Saternus ma korzenie w grece lub łacinie, pisze Czytelniczka. Jakież było moje zdziwienie kiedy to okazało się, że spora liczba osób o tym nazwisku zamieszkuje Śląsk. Proszę o wyjaśnienie w miarę możliwościowi, skąd pochodzi to dość ciekawe i nie aż tak popularne nazwisko.

Łacińskie brzmienie może naprawdę zmylić, choć mamy w zasobie nazwisko Saturnus, wyprowadzane od nazwy łacińskiego bóstwa, ale nie tędy droga. Jeśli udać się za Saternusem w przeszłość, to trafilibyśmy nie na Forum Romanum, ale do… cygańskiego szałasu. Według K.  Rymuta nazwisko Pani pochodzi bowiem od rzeczowników: szater, szatra, siatra, oznaczających szałas lub obozowisko cygańskie. Być może pochodzi od gwarowego czasownika szatrać, czyli baczyć, pamiętać, uważać. Pewnym tropem jest też niemiecka nazwa osobowa Schatter, której oddziaływanie możemy założyć ze względu na znaczną frekwencję nazwiska na Śląsku.

Noblista od sieni

Pani Waleria z Purdy pyta o słynne, polskie nazwisko Sienkiewicz (vel Sieńkiewicz). Etymologia jest przeraźliwie pospolita, bo wywodzi się od sieni albo siana. Używane w przeszłości głównie na Kresach Wschodnich mogło mieć swój źródłosłów w prawosławnym imieniu Siemion. Forma Sienkiewicz (Sieńkiewicz) notowana jest w dokumentach od 1736 roku. Nie mogę natomiast a priori przesądzić o związkach – po kądzieli – Pani rodu z polskimi Tatarami zamieszkującymi Kruszyniany i Bohoniki, bo to już jest całkiem inna historia. To piękne, dziś literackie (i noblowskie!) nazwisko, występuje współcześnie 10 658 razy, w całej Polsce, lecz szczególnie często na Białostocczyźnie.