Potaż, Potasz, Potaś...

Nazwisk utworzonych od słowa potaż (potasz, potaś) jest niemało. Jak już była mowa, wynika to ze znaczenia potażników w gospodarce dawnej Polski. Oto nazwiska powstałe od tej podstawy z różnymi przyrostkami i po różnych przekształceniach fonetycznych: Potas, Potasiak, Potasiek, Potasiewicz, Potasik, Potasiński, Potasniczak, Potasnik, Potasz, Potaszkiewicz, Potaszkin, Potasznik, Potaszników, Potaszuk, Potaszyński, Potaś, Potaśniczak, Potaśnik, Potaz, Potaznik, Potaźnik, Potaż, Potażek, Potażnik, Potażnik.
Najliczniejsi są Potasińscy (319), Potasiakowie (181) i Potasznikowie (98).

Potaż, potasz, potaś

Nazwisko Potaś wywodzi się od słowa zapisywanego dawniej jako potasz, potaż, potaś, oznaczającego węglan potasu (otrzymywany był z popiołu drzewnego, a używany do celów przemysłowych). Polska, zwłaszcza w XVII i XVIII w., była  eksporterem potażu, który od starożytności był używany jako surowiec do wytwarzania mydła, szkła, wyrobów ceramicznych, bielenia tkanin i jako nawóz. Potażnikiem nazywano człowieka produkującego potaż.
W staropolszczyźnie określano też tym słowem wywar z mięsa lub warzyw, albo rosół („Mały słownik zaginionej polszczyzny”, red. Felicja Wysocka, Kraków 2003).

Niedział czy niedziela?

Chciałabym poznać pochodzenie nazwiska Niedziółka, pisze Czytelniczka. Występują one w Karczewie na Mazowszu. Nie wiem czy to przypadek, ale w Karczewie występuje nazwisko Niedziułka z "u", czy może gdzieś został zrobiony błąd?

Obie formy nazwiska Niedziółka (Niedziułka wcale nie jest formą błędną)  wywodzą się rzeczownika niedział, jak w czasach staropolskich nazywano gospodarstwo drobnoszlacheckie, nie podzielone między ojca a synów. W „Słowniku najstarszych nazwisk polskich (XII-XV wiek)” znajdujemy nazwisko Niedziałka, odnotowane po raz pierwszy w 1386 roku. Natomiast „Słownik odapelatywnych nazwisk Polaków” tłumaczy pochodzenie nazwiska jako zdrobnienie rzeczownika pospolitego niedziela. W zasobie współczesnym mamy 1958 form Niedziółka i 82 Niedziułka.

Potomkowie Błażeja

W jednym z komentarzy, już dość dawno temu, pojawiła się prośba o objaśnienie pochodzenia nazwiska Błaszczyk. Jest to nazwisko odimienne pochodzące od Błażeja, pierwotnie oznaczające oczywiście kogoś, kto był potomkiem człowieka o takim imieniu. W tej formie imię notowane od 1607 roku. Ma ok. 25 tys. użytkowników, co oznacza, że jest na 98. miejscu na liście najczęściej spotykanych polskich nazwisk. Od tego imienia powstało wyjątkowo dużo nazwisk.

Parol na misia

Panie Henryku, mam 13 lat i interesuję się historią. Czytanie Angory zawsze rozpoczynam od lektury Pańskiej rubryki. Chciałbym się dowiedzieć, jakie jest znaczenie nazwiska Parylak. Proszę też o wyjaśnienie znaczenia nazwiska mojej mamy: Misiewicz.

Parylak to nazwisko utworzone od słowa parol, czyli ‘zobowiązanie słowne, słowo honoru’, Misiewicz natomiast (forma notowana już w XVII wieku) pochodzi od misia, jak zwano niedźwiedzia lub… grubasa. Parylaków jest w zasobie współcześnie używanych nazwisk 285, zaś Misiewiczów 3605.