Katański i Katyński

Nazwisko Katyński pochodzi albo od kata albo – nieco bardziej ryzykowny trop – jako modyfikacja od rzeczownika katana (jest bowiem też nazwisko Katański). Dodajmy, że katana lub katanka to w dawnej polszczyźnie kurtka wojskowa, także część stroju ludowego lub synonimiczne określenie kaftana, bluzy’. Być może u początku nazwiska stoi imię Katarzyna, która  formach pochodnych zaowocowała liczną grupą nazwisk do dziś używanych. W zasobie 170 nazwisk Katyński i 133 Katański. Katyńskich najłatwiej spotkać w Przemyskiem, Katańskich w Oświęcimiu.

Łuk, łuczyć...

Łuc – XV-wieczna forma nazwiska utworzonego od podstawy łucz-, jak w staropolskim imieniu Łuczan oraz wyrazów łuk, łuczyć (rzucać do celu, trafiać, zmierzać, oglądać). Istniał w staropolszczyźnie związek frazeologiczny swego łuczyć, oznaczający występowanie w obronie czegoś. W zasobie 1030 nazwisk i ogromna masa odmiennych.

Tas

Tas ma bardzo malownicze, rdzennie polskie pochodzenie. Otóż wieki temu tas (albo tasy, tasza, tasik) był to ‘kram pod namiotem, stragan, buda kramarska okryta płachtami’. „Powywracał im tasze, powywracał stoły”, pisał Wacław Potocki. Stąd tasarz to inaczej kramarz. Taską nazywano filiżankę. W zasobie 255 nazwisk (i bardzo wiele wariantów).

Gajewscy i inni

Nazwisko Gajewski pochodzi od wyrazu gaj ‘zarośla, lasek’, ten zaś od czasownika gaić, czyli ‘zielenić’. E. Breza pisze: „Nazwisko, a przedtem przezwisko Gaj, odniesione zostało do kogoś, kto mieszkał wśród zagajników. Łatwo to wywieść z  tekstów  niemieckich czy łacińskich, w jakich najpierw pojawiły się nasze pomorskie nazwiska, a więc z określenia łacińskiego, typu: Joannes de Gaj czy niemieckiego  Johann aus Gaj (…)”. To wyjaśnia potężną liczbę funkcjonujących obecnie w zasobie nazwisk – 25666. Z tego samego korzenia semantycznego wyrasta nazwisko Gajowniczek, tu w formie deminutywnej (zdrobnionej) od nazwiska (tytułu) Gajowy. 
Gajewscy, ród rozległy, występują od wieków w herbarzach i to pod pięcioma różnymi herbami: Jelita, Ślepowron, Sulima, Rola i Ostoja. Obecnie mamy 1291 nazwisk Gajowniczek i tylko 341 Gajowy.

Na Mi-

Nazywam się Michna, pisze Czytelniczka, i chciałam spytać, skąd mogłoby wziąć się moje nazwisko? Mój ojciec twierdzi, że może być ono pochodzenia niemieckiego. Co do mojego nazwiska mam jednak wątpliwości. Mam też wrażenie, że nierzadko jest ono spotykane w wersji z „o” na końcu, co tłumaczyłoby częste pomyłki w urzędach, itp.

Michna to czysto polskie, stare nazwisko pochodzące od imienia Michał, albo imion złożonych na Mi-, typu Miłosław, Mirosław, Mikołaj. Imię Mich notowane jest już w roku 1125. Owszem, pod wpływem uwarunkowań regionalnych notuje się końcówki -o, ale nie oznacza to innego wytłumaczenia niż to powyższe. W zasobie nazwisk współcześnie używanych jest 2430 nazwisk Michna, zaś Michno – 1781.