Łaciński Czech

Szukam informacji o nazwisku Bejm – pisze pani Ewa. Opracowuję drzewo genealogiczne mojej rodziny i ustaliłam, że w rejon Gór Świętokrzyskich, skąd wywodzi się nasz ród, przybyli ok. 1900 r. trzej bracia o tym nazwisku. W aktach notarialnych spotykam pisownię Beim. Podobno przybyli z Austrii lub Śląska.

Pani Ewo,
Etymologia tego starego nazwiska jest łacińska, szlachetna. Wywodzi się od Bohemus, co dało początek niemieckiemu Böhme. Oba terminy oznaczają Czecha, zatem bardzo prawdopodobna jest migracja z południa, którą Pani odkryła. W polszczyźnie pozostały ślady tej migracji w całkiem sporej grupie nazwisk od Bema, Bemaszka, Bejma i Byma po Bochmaka i Bochema.  W zasobie pozostaje 701 form Bejm.

Deryło

Nazwisko to zostało utworzone od rzeczownika dera. Nie wiadomo jednak, od którego znaczenia tego wyrazu, bo mógł on oznaczać ‘grube ciężkie okrycie’, także ‘grube sukno, którym w ziąb okrywano konia’. W gwarach wyraz dera oznaczał suchoty, czyli gruźlicę.
W zasobie 895 nazwisk.

Skąd nazwisko Rebajn?

Nie mam na temat pochodzenia nazwiska Rebajn żadnych informacji – pisze nasz korespondent – oprócz niczym nie potwierdzonej rodzinnej wersji, że pochodzi ono z Węgier. Nie znające mojej rodziny osoby, kiedy słyszą to nazwisko po raz pierwszy, mają skojarzenia, że jest ono nazwiskiem o korzeniach żydowskich. (...) Z kolei podczas pobytu w Niemczech powiedziano mi, że moje nazwisko znaczy „stary but”.

Rzeczywiście problem ciekawy, jak zwykle przy nazwiskach rzadkich, przy pominięciu naturalnie owych skojarzeń turystycznych, w których podobieństwo zapisu lub brzmienia prowadzi nas zwyczajnie na manowce. Źródłosłów tego nazwiska jest niemiecki, wywodzi się ono od nazwy osobowej Rebe, co wcale nie prowadzi do hebrajskiego słowa rebe ‘rabin’, ale średniowiecznego, niemieckiego słowa rëbe, oznaczającego ‘winną latorośl’. Ten sam źródłosłów mają takie nazwiska, jak: Rebeć, Rebeczka, Rebich, Rebicki, Rebielak. W zasobie nazwisk polskich współcześnie używanych mamy 79 nazwisk Rebajn.

Tajemniczy Sagun

Jest to nazwisko noszone przez niezbyt wielu, bo 93 Polaków, którzy mieszkają najliczniej w Słupsku, Olecku, Szczecinie i Augustowie.
To wiemy, niestety jego etymologia należy do wyjątkowo trudnych. Prawdopodobnie wywodzi się ono od gwarowego słowa saga ‘iść na ukos (czyli szagą lub sagą)’, może jednak od słowa sag, jak nazywano szynel, płaszcz żołnierski.
Ale kto wykluczy, że może to być zniekształcona forma od sagana? Dużego
kuchennego garnka? Albo szmaty, przez którą cedzono mleko? Przymiotnik
sagi oznacza w niektórych gwarach nagusa. Może tu tkwi źródłosłów? W zasobie 93
nazwiska.

Jest Dudek, nie ma Dutka

Nasz Czytelnik, pan Dudkowski, którego list cytowałem ostatnio, pisał jeszcze, że występuje też wersja Dutkowski, wedle jego wiedzy mniej popularna, zaś w okolicach Kielc znajduje się miejscowość Samsonów-Dudków, która mieć może coś wspólnego z tym nazwiskiem.

Otóż pisownia przez -t- wynika z fonetyki, która głoskę tę, położoną przed bezdźwięcznym -k-,  ubezdźwięcznia. Warto zauważyć, że są też warianty Dutka, Dutkiewicz (z tym samym ubezdźwięcznieniem), ale nie ma nazwiska Dutek.
Co do miejscowości w Kieleckiem: Dudków należał zapewne do kogoś o przydomku Dudek, a później od tej nazwy mogło powstać nazwisko Dudkowski/Dutkowski.
Wbrew temu, co twierdzi nasz Czytelnik, Dutkowskich jest nieco więcej, bo 2230.