Od dudka

Zastanawiam się nad pochodzeniem nazwiska Dudkowski. Moi antenaci pochodzą z okolic Bełżyc (kilkadziesiąt kilometrów na zachód od Lublina). W okolicach Kielc znajduje się miejscowość Samsonów-Dudków.

Pochodzenie nazwiska nie jest skomplikowane, wywodzi się ono dudka, tak jak brzmi nazwa ptaka. Ale słownik nazwisk odapelatywnych  Lucyny Tomczak każe nam nie zapominać o innych malowniczych znaczeniach dudka: «księga o wąskich stronicach, gra w karty, instrument muzyczny, żelazny kapturek na osi, metaforycznie: głupiec, fujara, zdradzony mąż, bonifrater, w gwarze: pieniądze». Trudno zatem jednoznacznie wskazać źródłosłów, wskazuję więc tylko możliwości. Najstarszy zapis formy Dudkowski pochodzi z 1662 r. (K. Rymut), dziś w zasobie jest tych nazwisk 1914.

Od wojewody

Nazwisko Wojdyłła pochodzi od węgierskiego rzeczownika wojda, czyli wojewoda. Mogło też powstać od imion zaczynających się od Woj-, np. Wojciech, Wojsław. Istnieje duża grupa wariantów tego nazwiska, formowanych od XIV wieku, m.in.: Wojdyga, Wojdyla, Wojdyła,  Wojdyłło, Wojdyłowicz, Wojdys, Woydyłło,Woydylak etc. Najstarszą znaną formą jest Wojdyło (zapis z roku 1385). W zasobie jest tylko jedno nazwisko Wojdyłła!

Nie jakieś inne, ale rodzinne

Byłbym wdzięczny za wyjaśnienie pochodzenia nazwiska Habas. Jedyny trop, na jaki udało mi się wpaść, to wioska o tej nazwie w zachodniej Francji (Akwitania). W języku hiszpańskim habas oznacza również «bób».
Michał

Michale, Twoje nazwisko ma rodowód rdzennie polski, powstało od podstawy chab-, albo chob- «zły, słaby», bądź od gwarowych: chab lub chaba «żebro, sucha gałąź». Chabel to w staropolszczyźnie cielak, z kolei w gwarze chabotem  lub chabiną nazywano «kij, rózgę». Chabas, chabeta to «chudy koń» W formie Habas nazwisko zanotowano pierwszy raz w 1608 roku. Dziś w użyciu jest 369 takich nazwisk.

PS: W tytule cytat z piosenki kabaretu Elita.

Nazwiska na -ski

Jan Stanisław Bystroń w książce Nazwiska polskie podkreśla inny mechanizm przybierania nazwisk zakończonych na -ski, które niektórzy uważają za szlacheckie. Pisze: „ambitniejsi plebejusze chętnie nazwiska te przybierali, by zbliżyć się do szlachty”. Dziś nie można już przesądzić o pochodzeniu konkretnego nazwiska. Np. często współcześnie spotykane nazwisko Janowski – pisze Kazimierz Rymut – może pochodzić od jednej z bardzo licznych nazw miejscowych typu Janów, Janowice, Janówka, może pochodzić bezpośrednio od imienia Jan, a może być także formą sztuczną, utworzoną na wzór innych nazwisk kończących się na -owski.

Czy Brzeziński to pan na Brzezinach?

Nazwiska odmiejscowe odzwierciedlają jedną z trzech głównych metod ich tworzenia (obok utworzonych od rzeczowników pospolitych i pochodzących od imion). Nadawano je od nazwy miejscowości, z której się dany człowiek wywodził (w której urodził się, do której przywędrował etc.) Nazwiska te zostały obszernie omówione przez językoznawców. Historycznie rzecz ujmując, nazwiska odmiejscowe zaczęły się formować w 2. połowie XV wieku. Najpierw takie nazwiska pojawiły się wśród szlachty, potem wśród mieszczan, na końcu pośród chłopstwa. Stąd niezbędna świadomość, by jakiegoś nazwiska, np. Brzeziński, nie kojarzyć automatycznie z panem na Brzezinach, gdyż z czasem także jego poddani mogli przyjmować to samo nazwisko.