Czechelski z Węgier

Mam przyjaciół Węgrów, zwierza się nam p. Irena z Gdańska. Pan domu nosi nazwisko Czekelszky (Czechelski – pisownia polska) i zawsze mówiło się o nim, że jest z pochodzenia Polakiem, jeszcze jego dziadek mówił po polsku, bo pochodził spod Krakowa.

Fakt migracji polsko-węgierskich nie budzi wątpliwości. Oni osiedlali się u nas, my u nich. Tym bardziej, że Polak Węgier, dwa bratanki… Tym bardziej, że rodowód wskazuje Małopolskę, a nie dajmy na to Kurlandię. Nazwisko brzmi z polska, jak najbardziej, nawet przy wątpliwościach z zapisem, choć nie ma prostej etymologii. Zakładając pisownię Czechelski (15 Polaków nosi obecnie to nazwisko) moglibyśmy skłaniać się do formy odmiejscowej od na przykład wsi Czechel. W gwarze czechlem nazywano zwierzę czochrające się, zaś czechło to była «koszula, suknia z białego lnu albo prześcieradło». Z kolei forma Czekielski, też do uwzględnienia, prowadzi do staropolskiego czasownika czakać, czyli «czekać, spodziewać się czegoś po kimś».

Potomkowie szewca

Czytelnik Pocztu na marginesie tekstu o nazwisku Czubryt pyta, czy nie jest jakaś forma nazwiska Szubrycht? Raczej nie, Szubrycht jest nazwiskiem niemieckiego pochodzenia i zapewne jest spolszczoną formą nazwisk Schubert, Schubricht, które pochodzą od średnio-wysoko-niemieckiego schuchwerte «szewc», spokrewnione z nimi jest nazwisko Schumacher. Inne warianty tych nazwisk to Szuba, Szubart, Szuber, Szuwart, Schubryt (występują one dość często w rejonach dawnego osadnictwa niemieckiego, np. na Podkarpaciu).

Pachnące nazwisko?

Czubryt, ależ pachnąca proweniencja… Nazwisko pochodzi od nazwy ziela o wonnym zapachu – cząbru. Ale – jak podaje prof. K. Rymut – w nazwiskach tej grupy nastąpiło zmieszanie jeszcze dwóch innych podstaw: rzeczownika comber (cząber), oznaczającego «grzbiet barani» lub «część wołu», oraz rzeczowników cębra, combra, czamra, jak nazywano «dyl do cembrowania studni». 75 nazwisk w zasobie.

Skąd Dzięciołowie?

Nazywam się Dziędzioła, z jakiego języka pochodzi moje nazwisko i co ono oznacza?

Rodowód tego nazwiska jest prosty i sympatyczny. Ptasi, jak najbardziej. I rdzennie słowiański (wschodnie diatiel, czeskie datel). W gwarach polskich tego hałaśliwego ptaszka nazywano dziędziołem (dzięcielem albo dzięciołkiem). Dzięciołów w zasobie mamy 4271, zaś Dziędziołów tylko 116. Są też liczne warianty, np. Dziędziel (261). Niemniej gniazdo (dziupla?) jest to samo;-)

Czoło na czele

Celarek to  prawdopodobnie zmazurzona (taka, w której c zastąpiło cz) forma pochodząca od czoła. Z grupy tej pochodzą m.in. nazwiska takie, jak Czela, Czelis, Czeluch, Cołek, Cołos. Warto jednak pamiętać o zapomnianym już rzeczowniku cel, oznaczającym «poważanie, szacunek» oraz czasowniku celić – «kombinować». W zasobie 387 nazwisk.